De RegioTram uitstellen: zijn er alternatieven?

by

(Dit stuk is eerder verschenen op 3 september 2011, maar is helaas door het recent geconstateerde tekort in de begroting van 33 miljoen Euro weer actueel)

De gemeente Groningen staat voor een moeilijke financiële periode. Harde bezuinigingen, toegenomen verantwoordelijkheden, kortingen vanuit het Rijk en een aantal financiële tegenslagen (waaronder Meerstad, DaFinci en het Damsterdiep) hebben geleid tot twijfel over de haalbaarheid van enkele grote projecten. Gestreefd wordt om in ieder geval het sociale en, indien mogelijk, het culturele te beleid te ontzien. Daardoor blijft misschien niet genoeg geld over om diverse grote projecten te financieren.

Trams in Reims

Veelkleurige trams op de nieuwe tramlijn van Reims. In Frankrijk, Duitsland, Spanje en Engeland schieten de nieuwe trambedrijven als paddenstoelen uit de grond.

De gemeente is betrokken bij meerdere grote projecten. Het woningbouwproject Meerstad is een project dat in uitvoering is en waar de Stad niet meer van af kan. Hoewel wordt overwogen  Meerstad kleiner uit te voeren, moet de gemeente vele miljoenen opzij zetten om haar verplichting te kunnen nakomen. De bouw van het omstreden Forum staat inmiddels op het punt om te beginnen. De reconstructie van de Zuidelijke Ringweg staat nog in de planning, maar deze wordt voornamelijk door het Rijk betaald. Bovendien is een betere doorstroming op de Ringweg van groot belang voor het hele noorden.

De politieke partijen in de Stad hebben het al laten doorschemeren: mocht de gemeente daadwerkelijk te weinig geld hebben om alle geplande projecten uit te voeren dan is de RegioTram het eerste project waarnaar gekeken wordt. Dat project zit nog in de voorbereidingsfase en kost de gemeente Groningen zo’n 50 miljoen euro(1). Maar is het wel verstandig om de RegioTram uit te stellen? Wat zijn de gevolgen als de RegioTram wordt uitgesteld? En zijn er misschien andere oplossingen mogelijk?

Uitstel, of afstel?

Het project RegioTram wordt voor een derde deel gefinancierd door compensatiegelden die het Noorden heeft gekregen voor het niet doorgaan van de Zuiderzeelijn. Die zogeheten RSP-gelden zijn onmisbaar om het tramproject te financieren. Wordt besloten de investeringen in de tram te verschuiven naar een voor de gemeente financieel gunstiger moment dan is er een risico dat de RSP-gelden dan niet meer beschikbaar zijn. Het is best mogelijk dat niet-bestede RSP-gelden ‘terugvloeien’ naar Den Haag. Zeker in het huidige politieke klimaat, waarin bezuinigingen overheersen en er veel aandacht is voor asfalt en de Randstad, is dat helaas een niet uit te sluiten scenario.

Als dat gebeurt, dan is de kans klein dat er alsnog een tram gaat rijden door Groningen. De gemeente, de provincie en de regio kunnen of willen waarschijnlijk niet genoeg geld bij elkaar brengen om zelfstandig het huidige geplande regiotramnet aan te leggen en het is maar de vraag of toekomstige regeringen middelen beschikbaar stellen voor een dergelijk project. In het buitenland is een dergelijke rijkssubsidie normaal, maar in Nederland niet of veel minder. Door de RSP-gelden nu niet te gebruiken zet Groningen het tramproject, en daarmee de bereikbaarheid, op het spel.

De gevolgen van afstel

Zoals gezegd, uitstel kan uitdraaien op afstel. Als dat gebeurt, dan kan dat op termijn ernstige gevolgen hebben voor de economie en voor de financiële huishouding van de Stad en de regio.

  • De exploitatie van het OV wordt zonder tram duurder dan met tram. Uit onderzoek is gebleken dat het openbaar vervoer op drukke lijnen goedkoper is te exploiteren met een tram als met een bus (bron). Als Groningen structureel wil bezuinigen op het openbaar vervoer, dan zal het een tram moeten aanleggen, anders kan het exploitatietekort jaarlijks in de miljoenen lopen. Dat zijn gelden die anders gereserveerd hadden kunnen worden voor, bijvoorbeeld, sociaal en cultureel beleid.
  • De bereikbaarheid en leefbaarheid van de binnenstad blijft een probleem. Bussen blijven de Oosterstraat, de Grote Markt en de Gelkingestraat domineren. Als het aantal reizigers van en naar de Stad toeneemt (en dat doet het), slibt de binnenstad uiteindelijk dicht – wat ook ernstige financiële gevolgen kan hebben. Een onbereikbare stad is namelijk een onaantrekkelijke stad. Juist de binnenstad, de economische motor van Stad en Ommeland, móet goed bereikbaar blijven. Ook in het mom van “gelegenheid maakt de klant” is het een goed idee om zoveel mogelijk mensen naar (of door) de binnenstad te kunnen vervoeren. Alleen een tram of metro is daarvoor geschikt, bussen niet.
  • De Stadse economie profiteert niet van de X-Factor; het verschijnsel dat een tramlijn bovenop de al aanwezige reizigersaantallen, 15% a 20% extra reizigers genereert.
  • Er zijn geen goede alternatieven voor de tram. Er is onderzocht of een busknopenmodel en een dubbelgelede bus een alternatief kunnen zijn, maar dat bleek niet het geval. Daarnaast is er het Translohr-idee van de VVD, maar deze kan niet over bestaand spoor de regio in en combineert bovendien voornamelijk de nadelen van bus en tram in plaats van de voordelen. Ook het Plan B van het Burgerinitiatief Groningen is geen goed alternatief; dat plan richt zich te veel op het vervoeren van reizigers naar Zernike en te weinig op de binnenstad en andere grote publiekstrekkers, zoals het UMCG  en Kardinge, terwijl daar juist de meeste reizigers heen moeten. Bovendien lijkt dat plan flink duurder te zijn dan de makers doen voorkomen. Alleen een stadstram is een te overwegen alternatief, omdat die qua investering goedkoper is dan een regiotram. Een stadstram kan echter ook niet doorrijden over bestaand spoor naar de regio.

Gezamenlijk project

RegioCitadis tijdens de RegioTram-manifestatie

Kiest de gemeente Groningen ervoor de RegioTram uit te stellen dan is er een risico dat de verhouding tussen de gemeente en de provincie, die door andere projecten al enigszins is verstoord, verder onder druk komt te staan. Het project RegioTram is immers niet van de gemeente, maar van de Regio Groningen-Assen. De overheden die de Regio vormen, staan achter de RegioTram en hebben daarvoor geld opzij gezet. Toegegeven, de gemeente is de grootste partij in het project en de andere zullen daarin moeten volgen, maar dat heeft gevolgen voor de betrouwbaarheid van de gemeente als partner. Het is de vraag hoe de provincie en de regio het accepteren als de gemeente zich eenzijdig uit de RegioTram terugtrekt.

Alternatieven voor uitstel

Van de projecten die de gemeente momenteel in planning heeft, is er een project waarbij uitstel weinig nadelige consequenties lijkt op te leveren: de aanleg van de Sontbrug en aanpassingen aan de Sontweg. De uitvoering van dit project op korte termijn lijkt minder noodzakelijk nu het project Meerstad niet zo goed loopt als gehoopt. Het zou de gemeente 60 miljoen Euro kunnen besparen. Mocht Meerstad tot bloei komen, en alles wijst erop dat áls dat al gaat gebeuren, dat pas over een aantal jaar zal zijn, dan kunnen de brug en aanpassingen aan de Sontweg alsnog terug op de planning. Het college is (misschien terecht) van mening dat om van Meerstad nog iets te maken, de brugverbinding noodzakelijk is. Aangezien er echter op korte termijn geld wordt gezocht, moet het college prioriteiten stellen. Deze brug kan later ook, het tramplan is een stuk moeilijker uit te stellen.

Arjan de Rooij stelde op 25 februari 2012 voor om de deksels over de Ringweg dan maar niet aan te leggen. Dat kan geld opleveren, alleen waarschijnlijk niet nu.

Blijkt dat de gemeente er niet aan ontkomt om de komende jaren te besparen op de RegioTram dan kan worden overwogen om niet meteen twee tramlijnen aan te leggen, maar eerst alleen een tramlijn via de Grote Markt en UMCG-noord naar Zernike. De lijn over het Damsterdiep en de Oostersingel, langs de hoofdingang van het UMCG en naar Kardinge kan dan op een later moment worden aangelegd. Daarmee kan ongeveer 35% op de kosten van 307 miljoen Euro worden bespaard(2).

Het UMCG zal in dat geval helaas moeten wachten, hoewel die dan wel een halte aan de noordkant krijgt. Wellicht kan er een vervoersoplossing in de vorm van mini-taxi’s worden geïmplementeerd, zoals het Martini Ziekenhuis die ook heeft. Door wel alvast de lijn naar Zernike aan te leggen wordt in ieder geval het begin van een tramnetwerk aangelegd en kan er het benodigde gedeelte van de RSP-gelden voor aangesproken. Misschien procentueel zelfs meer dan nu, omdat het de bedoeling is dat lijn 2 alsnog aangelegd gaat worden. Als de financiële situatie het weer toelaat kan snel worden begonnen met de lijn naar Kardinge en de verbinding langs de hoofdingang van het UMCG.

Conclusie

Er is een niet ondenkbare kans dat het uitstellen van het gehele project betekent dat Groningen nooit een tram zal krijgen.  Al in 1996 is vastgesteld dat voor de oplossing van het Groningse bereikbaarheidsprobleem, de tram het meest geschikte antwoord is. Een paar jaar geleden is diezelfde conclusie bevestigd bij het onderzoek naar alternatieven. De totale kosten van aanleg zijn zonder meer hoog, maar kunnen door fasering van de aanleg terug worden gebracht. Mocht de gemeente het niet kunnen opbrengen om nu bij te dragen aan de RegioTram, dan pleiten we voor gefaseerde aanleg. Het gehele plan uitstellen brengt een te groot risico met zich mee dat de tram er nooit zal komen en daarvoor heeft de RegioTram teveel voordelen voor Stad en Ommeland.

Tramhalte Mulhouse

Mulhouse's nieuwe tram

(1) Prijspeil 2014. In 2008 was dat bedrag 48 miljoen Euro.

(2) Wij zijn beslist geen financiële experts; exacte bedragen kunnen we niet noemen. Het meest eenvoudige is om het bedrag van 28 miljoen Euro per kilometer te hanteren, hoewel de precieze bedragen kunnen afwijken. Zo hoeven er bij het uitstellen van lijn 2 drie nieuwe bruggen niet gebouwd te worden. Aan de andere kant is een groot deel van lijn 2, namelijk het gedeelte over de Oosterhamrikbaan, relatief goedkoop aan te leggen. Voor lijn 1 blijft gelden dat er gebouwen gesloopt moeten worden, een remise moet worden aangelegd etcetera. Met andere woorden, er is onderzoek voor nodig om het precieze bedrag te berekenen.

Advertenties

4 Reacties to “De RegioTram uitstellen: zijn er alternatieven?”

  1. johan Says:

    Volgens de laatste berekeningen is het tekort voor de spoorlijn Groningen Heerenveen 200 miljoen Euro. Dit is niet meer aan te vullen. Snel dat project afblazen en het geld gebruiken om andere infraprojecten (zoals de regiotram) wel realiseerbaar te maken. Anders hebben we straks niet alleen geen spoorlijn Groningen Heerenveen, maar komen ook andere infraprojecten niet van de grond die een belangrijke impuls zijn voor de werkgelegenheid en vloeit het geld terug naar Den Haag.

    • Karrs Says:

      Het is een voor de hand liggende mogelijkheid, zeker omdat de financiëring van de spoorlijn al langer op moeilijkheden stuit. Daar staat wel tegenover dat Groningen niet de enige partij is en dat ze (in Friese ogen wederom) zich bewijst als onbetrouwbare partner. Het geld zal ook verdeeld moeten worden over de verschillende deelnemers. Toch zou het een niet onaanzienlijk deel van de huidige financiële problemen oplossen en ik denk eigenlijk wel dat het ook die kant op gaat.

  2. Martinistadjer Says:

    Nog even ter aanvulling op mijn vorige bericht.
    Ik weet het niet zeker, maar ik denk dat een aanbesteding in crisistijd een gunstiger prijs oplevert dan aanbesteding tijdens hoogconjunctuur.

    Ook roepen linkse politici in crisistijd altijd richting ‘Den Haag’ dat de overheid moet investeren op de economie vlot te trekken. Wel, nu kunnen ze het zelf doen.

  3. Martinistadjer Says:

    Laten we dan de Sontbrug maar uitstellen.
    Een gefaseerde aanleg vind ik ook niet echt een optie. Een remise heb je ook voor een lijn nodig. Achteraf de remise vergroten kost ook weer extra geld. Ook is berekend dat voor zowel één als twee lijnen één reserve tram nodig is. Door van het huidige plan uit te gaan kunnen de kosten van de reserve tram gedeeld worden door beide lijnen.

Reacties zijn gesloten.