De Stadtregionalbahn in Kiel

by

Waar Frankrijk het gidsland is voor de terugkeer van de tram in de stad, daar lijkt Duitsland voorloper te zijn als het gaat om trams die vanuit de binnenstad de regio in rijden.

Impressie van de tram in de Holtenauer Strasse

Zoals al bleek uit het artikel Regiotram: tram voor stad én regio kent het concept voor de regiotram zijn oorsprong in Karlsruhe. Daar werden regionale spoorlijnen en het stedelijke tramnetwerk aan elkaar gekoppeld waardoor reizigers rechtstreeks vanuit de regio naar het centrum van Karlsruhe kunnen reizen. Het Karlsruher Modell is intussen door meerdere Duitse steden overgenomen. De Saarbahn in Saarbrücken en de Regiotram in Kassel zijn enkele voorbeelden daarvan. Dit artikel gaat over de plannen voor een regiotram in Kiel.

Kiel

Kiel, Noord Duitsland

De hoofdstad van de Duitse deelstaat Schleswig-Holstein ligt als een hoefijzer rondom het einde van een fjord, de Kieler Förde. De stad heeft circa 237.500 inwoners en wordt gekenmerkt door een grote dienstensector, die voor bijna 80% van de werkgelegenheid zorgt. Daarnaast is de stad bekend om de universiteit, de zeehaven, veerdiensten, scheepswerven en de ligging aan het Noord-Oostzeekanaal. Aan het einde van de tweede wereldoorlog lag 80% van deze marinestad in puin. Na de oorlog is de stad snel ‘modern’ opgebouwd, met veel grote, sfeerloze gebouwen. Van de historische binnenstad met nauwe straten is niets meer over.

Hoewel de straten nu breder zijn dan vroeger kan de huidige infrastructuur het verkeer niet meer aan. Dagelijks pendelen duizenden automobilisten naar de stad waardoor de bereikbaarheid ernstig in de knel komt. Ook bussen raken verstrikt in het verkeer. Om automobilisten te verleiden om met het openbaar vervoer naar de stad te reizen wordt sinds 1998 gewerkt aan plannen voor de StadtRegionalBahn. Dit project omvat de aanleg van een tramnetwerk in de stad, de reactivering van een stilgelegde spoorlijn en de aanleg van meerdere nieuwe haltes aan bestaande spoorlijnen.

Geschiedenis van de Kieler tram

Zoals in vrijwel elke grote Duitse stad reed vroeger ook in Kiel een tram. Wat in 1881 begon met een paardentram groeide in 1915 uit tot een elektrisch tramnetwerk van bijna 40 km met 8 tramlijnen. Na 1945 is het netwerk steeds verder ingekort, waardoor tussen 1969 en 1985 alleen nog Lijn 4 reed. Die tramlijn volgde de hoefijzervorm van Kiel en verbond het noordwesten, via het Hauptbahnhof, met het noordoosten van de stad. In mei 1985 werd ook die laatste tramlijn stilgelegd.

Zesassige Düwag-motorwagen met bijwagen op lijn 4; 21 maart 1983

Maar de inwoners van Kiel waren niet gelukkig met het afschaffen van de tram. Al 10 jaar later gingen er stemmen op om opnieuw een tram te laten rijden door de stad. Dat heeft er toe geleid dat in 1998 een studie begon naar de haalbaarheid van een Regiotram, zoals in Karlsruhe. Toen bleek dat er voldoende kansen waren voor een tram hebben de betrokken overheden in 2005 besloten een uitvoeriger onderzoek (PDF) te doen naar de StadtRegionalBahn (SRB). In de jaren daarna hebben de diverse overheden (gemeenten, regio’s en het Bundesland) zich uitgesproken vóór de komst van de SRB. Er zijn nadere onderzoeken geweest en afspraken gemaakt over de financiering. In 2009 is bij de stad Kiel een projectgroep ondergebracht om de plannen daadwerkelijk uit te voeren. Maar er moet nog veel gebeuren. Tussen nu en 2012 zullen ontwerpplannen worden opgesteld en moet de financiering nader in orde worden gemaakt. Als dat lukt kan in 2012 met de bouw en aanbesteding worden begonnen. Het is de bedoeling in de periode 2013-2017 stapsgewijs onderdelen van de RSB in gebruik te nemen.

Stadtbahn

De basis van het concept is de trambaan die in de stad Kiel wordt aangelegd op het oude traject van  Lijn 4. Vanaf deze route zijn een aftakking gepland naar de wijk Suchsdorf en naar de wijk Melsdorf. Het totale netwerk (PDF) in de stad zal ongeveer 24 km lang zijn en verbindt de belangrijkste delen van de stad met elkaar. In de stad komen 52 tramhaltes die gemiddeld  400 meter van elkaar liggen – net als de huidige bushaltes. De banen worden geëlektrificeerd en worden geschikt voor regiotrams die 2,65 meter breed zijn.

Tramnetwerk in stad Kiel

In Kiel zullen 5 tramlijnen worden gerealiseerd. Trams op de lijnen 1 en 4 blijven binnen de stad en rijden beide elk kwartier. De lijnen 2 en 3 kennen ook beide een kwartiersligging en beginnen in een buitenwijk van Kiel. Daarna rijdt de tram door het centrum en langs het hoofdstation, om vervolgens via regionaal spoor naar Neumünster, Preetz en Schönberg te rijden. Daartoe worden beide lijnen opgesplitst in de lijnen 2A, 2B, 3A en 3B, die alle vier elk half uur rijden. Ook Lijn 5 begint in een buitenwijk en rijdt via het centrum naar een bestaande spoorlijn om zo tot de plaats Eckernförde te rijden. Deze regiotram rijdt echter 2 keer per uur (maar wordt aangevuld met regionale treinen van Kiel naar Flensburg).

Een groot deel van de trambanen wordt aangelegd op gedeelten waar tot 1981 ook een tram reed. Destijds is de ondergrondse infrastructuur (kabels, riolering, buizen) al zodanig aangelegd dat deze niet onder de trambaan kwam te liggen. Dat heeft nu als voordeel dat op een groot deel van het traject geen ingrijpende veranderingen aan de ondergrondse infrastructuur nodig zijn. Men verwacht dat de Stadtbahn voor € 170-200 miljoen kan worden aangelegd.

Zoals hierboven al bleek stoppen sommige trams niet bij de stadsgrens. Op 3 locaties komen koppelingen om het stedelijke tramnetwerk op de regionale spoorlijnen aan te sluiten. Hiertoe wordt ongeveer 4 km aan spoorlijnen aangelegd voor ongeveer €25 miljoen.

Regionale spoorlijnen

Vanuit 5 richtingen liggen spoorlijnen naar Kiel, die alle eindigen bij Kiel Hauptbahnhof. Dit is een zogeheten kopstation waardoor treinen op dit station moeten keren om hun weg te vervolgen. De verbinding vanuit het zuiden (Hamburg/Neumünster) is de enige die geëlektrificeerd en tweesporig is. Over die spoorlijn rijden goederentreinen, regiotreinen en de hogesnelheidstrein ICE die Kiel met de rest van Duitsland verbindt. De 3 spoorlijnen vanuit Flensburg/Eckernförde, Lübeck/Plön en Rendsburg zijn niet geëlektrificeerd en zijn voornamelijk enkelsporig. Deze spoorlijnen worden vooral gebruikt voor regionaal personenverkeer. De vijfde spoorlijn is de lijn naar Schönbergerstrand, die niet meer in gebruik is.

Stadtregionalbahn; een tram voor de hele regio

De plannen voor de SRB houden onder meer in dat trams vanuit de stad, in aanvulling op bestaande regionale treinen, over bestaande spoorlijnen naar grotere plaatsen in de regio rijden. De regiotram rijdt niet verder dan tot zo’n 30km buiten Kiel. Langs de 5 genoemde spoorlijnen worden 18 extra haltes aangelegd. Het gaat daarbij niet om gebruikelijke stations met grote en lange platformen (waarvan de realisatie al snel enkele miljoenen euro’s per station kost), maar om platformen die 40 meter lang zijn, 38 centimeter hoog en 3,5 meter breed. Die haltes kosten ongeveer € 200.000 per stuk (inclusief parkeervoorzieningen voor fietsers) en zijn daardoor veel goedkoper en eenvoudiger te realiseren dan een gebruikelijk station. Plaatsen als Gettorf (6.700 inwoners), Preetz (16.000 inw) en Raisdorf (7.600 inw) hebben al een station en krijgen daarnaast een of meerdere nieuwe SRB-haltes. Dorpen als Neuwittenbek (1.200 inw), Melsdorf (1.700 inw) en Tungendorf (10.800 inw) krijgen een halteplaats, nadat daar in het verleden de stations zijn gesloten.

Het meest in het oog springend is de reactivering van de 24 km lange spoorlijn naar het dorp Schönberg (6.700 inwoners) en verder naar Schönbergerstrand. In 1981 is die spoorlijn stilgelegd voor personenverkeer. Momenteel wordt die lijn in de zomer gebruikt voor ritten met een stoomtrein, maar in de toekomst zal daar elk half uur een regiotram rijden. 8 van de 18 nieuwe SRB-halteplaatsen zullen aan deze spoorlijn worden gerealiseerd. Ook kleine dorpen als Fiefbergen (600 inw) en Passade (300 inw) krijgen een halte.

De SRB zal gebruik maken van spoorlijnen naar de regio rondom Kiel. De spoorlijn naar Rendsburg zal echter niet door de SRB worden gebruikt. Het laten rijden van extra voertuigen over deze spoorlijn is lastig omdat de drukke spoorbrug bij Rendsburg over het Noord-Oostzeekanaal enkelsporig is. Daardoor is de capaciteit van die brug beperkt.

Het financiële plaatje

Om de plannen voor de RSB te kunnen realiseren is ongeveer € 350 tot € 400 miljoen nodig. Daarvan is € 100 miljoen benodigd voor de aanschaf van 38 voertuigen. Het geschikt maken van 105 km regionale spoorlijnen, waaronder de reactivering van de lijn naar Schönberg en het realiseren van nieuwe haltes is begroot op circa € 50 miljoen. De meeste kosten hangen samen met de aanleg van 24 km aan trambanen in de stad Kiel; bijna € 200 miljoen. Een remise voor de voertuigen is op € 15 miljoen begroot. De kosten worden voor 60% door de federale overheid gesubsidieerd. 15% van de kosten worden gedragen door het land Schleswig-Holstein. De overige 25% moet worden opgebracht door Kiel en de directe omgeving.

Impressie van een tram bij de Vinetaplatz

De investering in de SRB lijkt economisch de moeite waard zijn. Het project kent een kosten-baten-verhouding van 1,9 tot 2,2, wat betekent dat tegenover elke investering van € 1,- een opbrengst van bijna € 2,- staat. Daarbij is men uitgegaan van een heel voorzichtige calculatie van een reizigerstoename van 30%, terwijl uit andere steden blijkt dat het aantal reizigers wel eens veel meer kan toenemen.

Meer informatie

Op de website van de gemeente Kiel zijn enkele rapporten, kaarten en toelichtingen te vinden op de plannen. Ook op de website van de Vereniging Pro Stadtregionalbahn is veel informatie te vinden. Ten slotte is op Wikipedia een artikel verschenen over de plannen. Alle informatie is uitsluitend in het Duits.

Advertenties

Tags: , , ,

Eén reactie to “De Stadtregionalbahn in Kiel”

  1. F.a.Houtman. Says:

    Het is een gegeven geworden,dat steden van deze grootte toch weer tot railvervoer overgaan.Dat blijkt telkens weer.Kijk naar een zeer goed voorbeeld,Montpellier in Frankrijk.Bij de ingebruikname van tramlijn 1 ging men uit van 35000 reizigers op een globale werkdag.Dit werden er gelijk 50000. Nu in 2010 vervoert deze tramlijn 135000 reizigers op zo,n globale werkdag!De prognose in het openingsjaar 2000 lag gemiddeld 15% hoger als wat de autobussen vervoerden! Dit is maar een voorbeeld.Hier rijdt sinds 2005 een nieuwe tramlijn 2 en een derde lijn,te weten 3 wordt binnen korte tijd geopend.De Tramlijnen zijn of worden gedeeltelijk regionaal.De grootte wat betreft het aantal inwoners dit is ongeveer evenveel.Tevens zijn aan de randen van de stad en daarbuiten riante P+R. terreinen voorhanden.Ik hoop dat de inwoners van de stad kiel dit over enige jaren ook kunnen zeggen. H.achtend en Vr.groetende.F.a.H. Cap.a-d IJssel.

Reacties zijn gesloten.