Overzicht: Trams in Nederland

by

Combinotram in Amsterdam

Momenteel zijn er vier tramnetwerken in bedrijf in Nederland. Deze netwerken bevinden zich in en om de ‘vier grote steden’, Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht. De eerste tramlijn in Nederland werd geopend in 1864 tussen Den Haag en Scheveningen. Sindsdien zijn er in tientallen plaatsen tramnetten aangelegd, maar buiten de vier grote steden zijn deze dus niet meer in gebruik.

Amsterdam

Amsterdamse tramlijn 5

Het Amsterdamse vervoerbedrijf GVB exploiteert de metro-, bus- en veerbootlijnen in de hoofdstad en ook het tramnetwerk. In 1875 werd de eerste paardentramlijn van Amsterdam geopend, tussen het Leidseplein en de Plantagebuurt (tegenwoordig bekend van de ‘De Wereld Draait Door’-studio). Tot 1900 werden er zo’n 15 tramlijnen aangelegd, die net na de eeuwwisseling werden geëlektrificeerd. Vlak na de Tweede Wereldoorlog werden veel trams vervangen door bussen, een aantal tramlijnen bleven echter in gebruik. Tien jaar later zag men toch het nut van de tram weer in en vanaf de tweede helft van de jaren 50 heeft het tramnetwerk van Amsterdam zich weer uitgebreid.

Momenteel zijn er zestien tramlijnen in de stad, wat het Amsterdamse netwerk het grootste tramnetwerk van Nederland maakt. Met 213 kilometer rails is het tevens een van de grootste van Europa. De lijnen doen naast een groot aantal Amsterdamse wijken ook Amstelveen en Diemen aan en maar liefst elf lijnen bedienen het Centraal Station! Bijzonder van de Amsterdamse tram is het gebruik van lijnkleuren naast de lijnnummers. Vroeger gebeurde dit in meer steden, zodat mensen die niet konden lezen toch aan de kleur konden zien waar de tram heen ging. In de meeste steden is dit afgeschaft omdat nagenoeg iedereen kan lezen, maar in Amsterdam zijn de kleuren om nostalgische redenen gebleven.

Rotterdam

Tramlijn 25 in Rotterdam

In Rotterdam worden acht tramlijnen geëxploiteerd door de RET (Rotterdamse Elektrische Tram). De eerste paardentramlijn werd in 1879 geopend en in 1905 reden de eerste elektrische trams. Gestaag werd het tramnetwerk uitgebreid en in 1930 waren er in de havenstad 25 tramlijnen. Door het bombardement op Rotterdam aan het begin van de Tweede Wereldoorlog werd een deel van het tramnetwerk beschadigd, maar na enkele dagen reden er al weer trams. Tijdens de oorlog werd het rijdende houden van de trams steeds lastiger, bijvoorbeeld doordat het personeel te werk werd gesteld in Duitsland of doordat de trams werden gevorderd door de bezetter. Na de oorlog waren er veel uitbreidingsplannen voor het netwerk, maar wegens geldgebrek werden die niet uitgevoerd.

Toen in 1968 de metro werd ingevoerd werden enkele tramlijnen opgeheven en sommige andere vervangen door bussen. In de eerste helft van de jaren 80 werden er echter toch weer nieuwe tramlijnen aangelegd. De laatste jaren worden er geregeld tramlijnen opgeheven, gewijzigd of nieuw aangelegd. Ondanks de komst van de metro nemen de huidige acht tramlijnen nog steeds een belangrijke plaats in.

Den Haag

Haagse tram

Al in 1864 werd in Den Haag de paardentram ingevoerd. Vijf jaar later kwamen er ook stoomtrams bij. Rond het jaar 1900 reden er acht paardentramlijnen en vijf stoomtramlijnen in de regio Den Haag. Vanaf 1904 begon men met het elektrificeren van de lijnen en momenteel zijn er tien tramlijnen in de hofstad en omliggende plaatsen, zoals Scheveningen, Leidschendam en Delft. Naast deze “stads”-lijnen zijn er de sneltramlijnen van RandstadRail naar onder andere Rotterdam en Zoetermeer. Op de lijn naar Zoetermeer (RR3) wordt gereden met regiotrams van het type RegioCitadis. In Den Haag rijdt geen metro, wel rijden vier tramlijnen door de tramtunnel. Deze 1250 meter lange tunnel bevat twee tramhaltes.

Utrecht

De sneltram naar Utrecht in IJsselstein

Utrecht is vooralsnog de enige Nederlandse stad die de tram opnieuw heeft ingevoerd.

In 1879 startte de eerste paardentramlijn in Utrecht. Deze lijn werd al snel uitgebreid naar Zeist en werd daarmee direct al een regiotram. In 1882 startte de Ooster Stoomtramwegmaatschappij een stoomtramlijn tussen Utrecht en Arnhem en tenslotte kreeg Utrecht in 1889 ook een “echte” stadstram toen de UTM (Utrechtse Tram-Maatschappij (niet tramweg-)) twee paardenlijnen  opende.

De twee stadstramlijnen werden in 1904 overgenomen door de gemeente, die de GTU oprichtte: Gemeente Tram Utrecht. In 1906 werden de lijnen opnieuw uitgewerkt en geëlectrificeerd. Daarna werd het net uitgebreid met nog drie lijnen. In 1939 al viel het doek voor de Utrechtse stadstram, ook hier omdat vernieuwing van het verouderde tramnet te duur werd geacht en bussen de taak prima konden overnemen. Een bijzonderheid hierbij is dat de laatste trams in 1927 waren aangeschaft – en dus piepjong waren voor trambegrippen. De regiotrams bleven wat langer rijden; de lijn van Utrecht naar Zeist (wat tevens de eerste lijn was!) werd in 1949 ‘pas’ opgeheven.

In 1983 maakte de tram zijn rentree, want in dat jaar werden er twee sneltramlijnen geopend tussen het Centraal Station van Utrecht en twee verschillende delen van Nieuwegein. Nieuwegein groeide destijds snel omdat het aangewezen was als groeikern. In 2000 is een van de twee lijnen verlengd naar IJsselstein. Er zijn plannen het netwerk uit te breiden met een sneltramlijn naar het stadion van FC Utrecht en de campus van de Universiteit Utrecht.

Tramplannen

In meerdere Nederlandse steden bestaan plannen tot (her)invoering van een tram. Naast Groningen gaat het om Zwolle/Kampen (het Kamperlijntje), Nijmegen en Maastricht (sneltram naar Hasselt in België) en o.m. Leiden en Katwijk (RijnGouwelijn). Binnenkort op deze website meer informatie over de projecten.

Bronnen en meer informatie

  • Amsterdam: zie Amsterdamse tram op Wikipedia. Foto van tramlijn 3 van ‘Massimo Catarinella’ op Wikimedia Commons. Foto van tramlijn 5 van ‘Oxyman’ op Wikimedia Commons.
  • Rotterdam: zie Rotterdamse tram op Wikipedia. Foto van tramlijn 25 van ‘Mauritsvink’ op Wikimedia Commons.
  • Den Haag: zie Haagse tram op Wikipedia. Foto van tramlijn 16 van ‘Voogd025’ op Wikimedia Commons.
  • Utrecht: zie Utrechtse sneltram op Wikipedia. Foto van de sneltram in IJsselstein van ‘Mauritsvink’ op Wikimedia Commons.
Advertenties

Tags: , , , , ,